Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο

Γεώτοποι της Λήμνου

Ψηφιακή παρουσίαση των Γεωτόπων της Λήμνου

Ψηφιακή παρουσίαση των Γεωτόπων της Λήμνου
Έκθεση
Ψηφιακή Έκθεση - Γεώτοποι της Λήμνου

Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου υλοποιεί δράση ενημέρωσης και προβολής της φυσικής κληρονομιάς της Λήμνου, που αφορά την ανάδειξη των γεωλογικών μνημείων, των τοπίων και θέσεων οικολογικού ενδιαφέροντος, με στόχο την αξιοποίησή τους για την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού.

Με στόχο την ενημέρωση των κατοίκων και των επισκεπτών της Λήμνου ξεκινάμε σήμερα την παρουσίαση των σημαντικότερων θέσεων ενδιαφέροντος, που είναι διάσπαρτες σε όλη την έκταση του νησιού. Η δράση υλοποιείται στα πλαίσια της πράξης ΕΣΠΑ 2014-20 “Δημιουργία-λειτουργία Ψηφιακών εφαρμογών προβολής των γεω-μνημείων της Λήμνου” που υλοποιεί το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου σε συνεργασία με τον Δήμο Λήμνου.

Οι Γεώτοποι (geosites) αποτελούν προστατευόμενα στοιχεία του τοπίου σύμφωνα με την περιβαλλοντική νομοθεσία (Ν. 1650/1986, Ν. 3937/2011) γιατί αποτελούν τους βασικούς μάρτυρες της ιστορίας της γης.

Η ψηφιακή παρουσίαση των Γεωτόπων της Λήμνου – εκ των οποίων οι περισσότεροι αποτελούν άγνωστα στους πολλούς στοιχεία των τοπίων της – αξιοποιεί το διαδίκτυο και τα
μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για να κάνει ευρύτερα γνωστά τα συγκλονιστικά τοπία και τις ανεπανάληπτες γεωμορφές, που σμίλεψαν οι γεωλογικές διεργασίες στα πετρώματα της
Λήμνου. Οι Γεώτοποι της Λήμνου τεκμηριώνουν γεγονότα και φυσικές διεργασίες που διαμόρφωσαν την γεωλογική ιστορία και την εξέλιξη του νησιού.

Γεώτοποι Λήμνου

 

Εκθεσιακές ΕΝΟΤΗΤΕΣ

Αμμοθίνες Γομάτι

Αμμοθίνες Γομάτι

 

Στις βόρειες ακτές της Λήμνου, συναντώνται οι αμμοθίνες στο Γομάτι, κοντά στον  οικισμό του Κατάλακκου. Οι αμμοθίνες αποτελούν τους τεράστιους και εντυπωσιακούς λόφους από άμμο που δεσπόζουν στην περιοχή, οι οποίοι δημιουργούνται από την απόθεση άμμου.

Οι αμμοθίνες στο Γομάτι καλύπτουν συνολική έκταση περίπου 70 στρεμμάτων. Οι αμμοθίνες αυτές, λόγω της μεγάλης έκτασής τους, μοιάζουν με μικρογραφία ερήμου.

Στον σχηματισμό τους συμβάλουν οι ισχυροί ΒΑ άνεμοι που πνέουν στην περιοχή, με σταθερή διεύθυνση και υψηλή ταχύτητα, ώστε να μπορούν να μεταφέρουν και να αποθέτουν τα υλικά της αποσάθρωσης των τριτογενών ιζηματογενών πετρωμάτων της περιοχής.

Σημαντικό ρόλο στην δημιουργία αμμοθίνων παίζει η παρουσία βλάστησης, καθώς συμβάλλει ενεργά στην συγκράτηση της άμμου και στην προστασία τους από την αιολική διάβρωση.

6 - Ταφόνι Αγ.Ιωάννη Κασπάκα

Ταφόνι Αγ.Ιωάννη Κασπάκα

 

Στις δυτικές ακτές της Λήμνου, στην περιοχή του Αγίου Ιωάννη Κάσπακα, παρατηρείται μια εντυπωσιακή δομή διάβρωσης στα ηφαιστειακά πετρώματα της περιοχής, στη θέση όπου είναι χτισμένο και το εκκλησάκι του Άγιου Ιωάννη.

Οι μεγάλες κοιλότητες, που παρατηρούνται στην παράκτια βραχώδη εμφάνιση των ηφαιστειακών λαβών, ονομάζονται «ταφόνι» και είναι αποτέλεσμα διάβρωσης. Η λέξη «ταφόνι» προέρχεται από την διάλεκτο της Κορσικής και σημαίνει παράθυρο. Πρόκειται για μια χαρακτηριστική δομή σπηλαιώδους διάβρωσης που οφείλεται στην επιλεκτική ή διαφορική διάβρωση της επιφάνειας του πετρώματος που προκαλείται από την δράση του νερού, του ανέμου και του θαλάσσιου σπρέι που επιδρούν και αλλοιώνουν τους κρυστάλλους των ορυκτών που περιέχονται στο ηφαιστειακό πέτρωμα, με αποτέλεσμα την απώλεια της συνοχής του και την δημιουργία κοιλοτήτων.

7 - Ηφαστειακός δόμος Κάστρου Μύρινας

Ηφαστειακός δόμος Κάστρου Μύρινας

 

Η εντυπωσιακή χερσόνησος πάνω στην οποία έχει κατασκευασθεί το βυζαντινό κάστρο της Μύρινας περιβάλλεται από δύο αμμώδεις παραλίες τον Ρωμέικο και τον Τούρκικο Γιαλό. Η χερσόνησος του κάστρου δημιουργήθηκε πριν 19,3-18,2 εκατομμύρια χρόνια όταν η έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα προκάλεσε την άνοδο του μάγματος μάγματος δακιτικής σύστασης. Η παχύρευστη λάβα διείσδυσε στο φλοιό όπου ψύχθηκε επιτόπου σχηματίζοντας τον χαρακτηριστικό ηφαιστειακό θόλο με απότομες πλαγιές.

Ο ιστός του ηφαιστειακού πετρώματος είναι πορφυριτικός, δηλαδή μπορεί κάποιος να διακρίνει με γυμνό μάτι κρυστάλλους ορυκτών μέσα στην υαλώδη μάζα. Τα ηφαιστειακά πετρώματα της Μύρινας ανήκουν στην ομάδα των νεότερων ηφαιστειακών σχηματισμών της Λήμνου.

Η ηφαιστειακή δομή επηρεάζεται από χαρακτηριστικές τεκτονικές δομές που σμιλεύουν τον ηφαιστειακό δόμο της Μύρινας. Εντυπωσιακή είναι η σχεδόν κατακόρυφη επιφάνεια του ΒΒΔ-ΝΝΑ ρήγματος που διέρχεται μέσα από τη Β’ πύλη (βόρεια) είσοδο του Κάστρου.

Οι λάβες του ηφαιστειακού δόμου της Μύρινας έχουν διαβρωθεί επιφανειακά, σχηματίζοντας εντυπωσιακά ταφόνι, που αποτελούν δομές κυψελοειδούς διάβρωσης με μικρές και μεγάλες σπηλαιώδεις κοιλότητες. Οι δομές αυτές εμφανίζονται σε παράκτιες εμφανίσεις πυριγενών πετρωμάτων που υφίστανται τη δράση του νερού, του ανέμου και του θαλάσσιου σπρέι.

Το μεσαιωνικό Κάστρο της Μύρινας δεσπόζει πάνω στον ηφαιστειακό θόλο και είναι ένα από τα μεγαλύτερα σε έκταση οχυρά του Αιγαίου. Η οχύρωση αυτής της απόκρημνης θέσης χρονολογείται από τον 13ο αιώνας π.Χ., ωστόσο το κάστρο οφείλει τη σημερινή δομή του στην ανακατασκευή του τον 15ο αιώνα μ.Χ από τους Γενουάτες ηγεμόνες Γατελούζους.

ΡΗΓΜΑ ΚΑΣΠΑΚΑ

Ρήγμα Κασπάκα

 

Βόρεια του οικισμού του Κάσπακα, εμφανίζεται το ενεργό ρήγμα του Κάσπακα. To ρήγμα εμφανίζεται ως ένα μορφολογικό σκαλοπάτι που διατρέχει τους λόφους ανατολικά του οικισμού. Πρόκειται για μια μεγάλη ρηξιγενή επιφάνεια με μήκος 11 km και διεύθυνση ΒΔ-ΝΑ, η οποία δημιουργήθηκε από την πρόσφατη σεισμική δραστηριότητα στην περιοχή που προκάλεσε τη θραύση των πετρωμάτων.

Τα ρήγματα είναι γεωλογικές δομές οι οποίες δημιουργούνται όταν οι τάσεις που αναπτύσσονται στον φλοιό της Γης, ξεπερνούν τα όρια αντοχής των πετρωμάτων, με αποτέλεσμα αυτά να σπάνε. Πάνω στην επιφάνεια του ρήγματος, εμφανίζονται τα σημάδια της κίνησης των πετρωμάτων να μοιάζουν με χαραγιές, που ονομάζονται γραμμώσεις ολίσθησης. Οι γραμμώσεις αυτές αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την μελέτη της σεισμικής δραστηριότητα του ρήγματος.

Το ρήγμα του Κάσπακα φέρνει σε επαφή πετρώματα διαφορετικής ηλικίας, και πιο συγκεκριμένα τα ηφαιστειακά πετρώματα (ηλικίας Άνω Ολιγοκαίνου – Μέσου Μειοκαίνου), με τα Μολασσικά ιζήματα (ηλικίας Ηωκαίνου).

31-ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΥΔΡΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΝΕΦΤΙΝΑΣ

Αναγέννηση υδρογραφικού δικτύου Νεφτίνας

 

Δείτε την 3d αναπαράσταση εδώ

Ανηφορίζοντας το δρόμο προς το Ιερό των Καβείρων στο ακρωτήριο της Χλόης, στη ΒΑ Λήμνο, έχουμε στα δεξιά μας την κοιλάδα της Νεφτίνας.

Παρατηρώντας με προσοχή το υδρογραφικό δίκτυο που διασχίζει την κοιλάδα, διαπιστώνουμε ότι το νερό έχει διανοίξει βαθιές χαραδρώσεις κατά μήκος των κλάδων του υδρογραφικού δικτύου στο πάνω τμήμα της κοιλάδας.

Το φαινόμενο χαρακτηρίζεται ως αναγέννηση του υδρογραφικού δικτύου και οφείλεται στην πρόσφατη δράση του ενεργού ρήγματος της Νεφτίνας που προκαλεί την σχετική βύθιση του βόρειου τμήματος της κοιλάδας και την ανύψωση του νότιου.

Το υδρογραφικό δίκτυο επηρεάζεται από το ρήγμα τη Νεφτίνας, με παράταξη ΒΔ – ΝΑ, το οποίο ανυψώνει το πανεπίπεδο, όπως ονομάζεται, που αποτελεί μια περιοχή με ήπιες κλίσεις και το σημείο όπου το υδρογραφικό δίκτυο έχει χάσει την μεταφορική του ικανότητα.

Το αποτέλεσμα της δράσης αυτής είναι η έναρξη ενός νέου κύκλου διάβρωσης, καθώς το νερό διαβρώνει βαθύτερα το ανάγλυφο έτσι ώστε να φτάσει το καινούργιο βασικό επίπεδο της κοίτης, δημιουργώντας αυτήν την εντυπωσιακή δομή στο ανάγλυφο.

5-Παράκτιες μορφές διάβρωσης Αγίου Ιωάννη

Παράκτιες μορφές διάβρωσης Αγίου Ιωάννη

 

Βορειοδυτικά του οικισμού του Κάσπακα, στην παραλία του Αγίου Ιωάννη, συναντώνται παράκτιοι στηλοειδείς σχηματισμοί (stacks) που αποτελούν γεωμορφές που δημιούργησε η θαλάσσια διάβρωση στους πυροκλαστικούς σχηματισμούς που προκάλεσε η έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα κατά την περίοδο του κάτω Μειοκαίνου.

Ο όρος παράκτιοι στηλοειδείς σχηματισμοί (stack) χρησιμοποιείται για να περιγράψει βραχώδη εξάρματα που προβάλλουν κοντά σε βραχώδεις ακτές πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ο τρόπος δημιουργίας τους οφείλεται στην έντονη διαφορική διάβρωση μίας βραχώδους ακτής από τη δράση των κυμάτων και του ανέμου, η οποία υποχωρεί διαμορφώνοντας τις βραχώδεις προεξοχές.

Ο όρος stack, προέρχεται από τη λέξη stakkur, στην Σκανδιναβική διάλεκτο των νήσων Faeroe, όπου αυτές οι παράκτιες δομές εμφανίζονται αρκετά συχνά κατά μήκος των ψηλών, απότομων και βραχωδών ακτών.

ΗΦΑΙΣΤΕΙΑΚΟΣ ΔΟΜΟΣ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ

Ηφαιστειακός δόμος Αγίου Παύλου

 

Κοντά στον οικισμό του Θάνους στη ΝΔ Λήμνο δεσπόζει δίπλα στη θάλασσα μια πολύ χαρακτηριστική ηφαιστειακή δομή, ο ηφαιστειακός δόμος, στο λόφο του Αγίου Παύλου. Πρόκειται για ένα κωνικού σχήματος ηφαιστειακό οικοδόμημα αποτελούμενο από λάβες δακιτικής σύστασης, ηλικίας 19.3-18.2 εκατομμυρίων χρόνων.

Η γένεση του δόμου σχετίζεται με την έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα που δημιούργησε μία σειρά ηφαιστειακών δόμων στη Νοτιοδυτική Λήμνο. Ανερχόμενα μάγματα υψηλής περιεκτικότητας σε κάλιο και πυρίτιο, διείσδυσαν στους προϋπάρχοντες ιζηματογενείς και πυροκλαστικούς γεωλογικούς σχηματισμούς. Καθώς το διάπυρο υλικό διαπέρασε τα γεωλογικά στρώματα, προκάλεσε γενική αναθόλωση των πετρωμάτων. Σε κάποιες περιπτώσεις το ηφαιστειακό υλικό βγήκε στην επιφάνεια ως παχύρευστη λάβα, όπου ψύχθηκε επιτόπου σχηματίζοντας τη χαρακτηριστική ηφαιστειακή δομή που διαμορφώνει το σημερινό τοπίο της περιοχής.

Σφαιροειδείς μορφές αποσάθρωσης Φαρακλού

Σφαιροειδείς μορφές αποσάθρωσης Φαρακλού

 

Στις Βόρειες ακτές της Λήμνου, βόρεια του οικισμού Ατσική, εμφανίζονται εντυπωσιακές μορφές σφαιροειδούς αποσάθρωσης σε ψαμμιτικά στρώματα στην θέση Φαρακλό, της Λήμνου.

Η περιοχή καλύπτεται από ιζηματογενείς σχηματισμούς ηλικίας Ανωτέρου Ηωκαίνου - Κατωτέρου Ολιγοκαίνου, που αποτέθηκαν σε υποθαλάσσιο κανάλι πριν από 27-33 εκατομμύρια χρόνια.

Η χημική αποσάθρωση των παχυστρωματοδών ψαμμιτών δημιουργεί γεωμορφές ιδιαίτερης φυσικής ομορφιάς που προκαλούν το ενδιαφέρον των επισκεπτών που θαυμάζουν τα σπάνια δημιουργήματα της φύσης.

Οι σφαιροειδείς γεωμορφές, εμφανίζονται ως μεγάλες ερυθρόμορφες σφαίρες μέσα στον ανοικτόχρωμο αποσαθρωμένο ψαμμίτη. Η αποσάθρωση δημιουργεί αλλεπάλληλα συστήματα ρωγμώσεων στα ψαμμιτικά πετρώματα, με αποτέλεσμα το νερό να εισχωρεί και να διευρύνει τις ρωγμές αυτές. Η δράση αυτή του νερού σε συνδυασμό με την δράση των θαλάσσιων κυμάτων αλλά και την δράση των αλάτων, που αποθέτει το θαλάσσιο σπρέι, έχει ως αποτέλεσμα τον σχηματισμό σφαιρικών γεωμορφών που περιβάλλονται μέσα στο ψαμμιτικό πέτρωμα.

27-Μορφές διάβρωσης Αγίου Ερμολάου

Μορφές διάβρωσης Αγίου Ερμολάου

 

Στις βόρειες ακτές της Λήμνου, λίγα χιλιόμετρα Βορειότερα του οικισμού του Βάρους, εμφανίζονται εντυπωσιακές λεκανοειδείς μορφές αποσάθρωσης στα ψαμμιτικά στρώματα στην περιοχή του Αγίου Ερμολάου, της Λήμνου.

Η περιοχή καλύπτεται από ιζηματογενείς σχηματισμούς ηλικίας Ανωτέρου Ηωκαίνου - Κατωτέρου Ολιγοκαίνου, που αποτέθηκαν σε υποθαλάσσια κανάλια πριν από 27-33 εκατομμύρια χρόνια.

Oι λεκανοειδείς δομές δημιουργούνται, εξαιτίας της διαφορικής αποσάθρωσης των ψαμμιτικών πετρωμάτων και εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη με τα εντυπωσιακά σχήματά τους.

Η διαφορική αποσάθρωση οφείλεται κυρίως στην διαφορετική σύσταση του πετρώματος, δημιουργώντας έτσι ευάλωτα σημεία στην επιφάνειά του, πάνω στα οποία δρουν τα θαλάσσια κύματα, αλλά και το αλάτι που αποθέτει το θαλάσσιο σπρέι.

1

Ηφαιστειακός δόμος και Τόμπολο Μούρτζεφλου

 

Στο ακρότατο σημείο της ΒΔ Λήμνου, δεσπόζει το ακρωτήριο του Μούρτζεφλου. Ο λόφος του Μούρτζεφλου, που αποτελεί τον ομώνυμο ηφαιστειακό δόμο, εμφανίζεται ως μία νησίδα αποτελούμενη από ηφαιστειακά πετρώματα, τραχειανδεσιτικής σύστασης, συνδεδεμένη με τη στεριά μέσω ενός στενού αμμώδη διαδρόμου συνθέτοντας την χαρακτηριστική γεωμορφολογική δομή του τόμπολου.

Ο ηφαιστειακός δόμος έχει ηλικία περίπου 20-21 εκατομμύριων χρόνων και η δημιουργία του σχετίζεται με το σύμπλεγμα ηφαιστειακών δόμων που σχηματίστηκαν στη Δυτική Λήμνο κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής. Οι χαρακτηριστικοί αυτοί ηφαιστειακοί θόλοι δημιουργήθηκαν από ανερχόμενο παχύρευστο μάγμα, με μεγάλη περιεκτικότητα σε αέρια, το οποίο διείσδυσε μέσα στα προϋπάρχοντα ιζηματογενή πετρώματα κάμπτοντας και αναθολώνοντάς τα. Σε πολλές περιπτώσεις το μάγμα εξήλθε στην επιφάνεια ως παχύρευστη λάβα ή αργότερα, αφού ψύχθηκε σε χαμηλό βάθος κάτω από την επιφάνεια, αποκαλύφθηκε από τη διάβρωση των υπερκείμενών του υλικών δημιουργώντας και στις δύο περιπτώσεις αυτά τα χαρακτηριστικά ηφαιστειακά οικοδομήματα.

Η έντονη μορφολογία της ακτής και η αποκοπή της νησίδας από την γειτονική του στεριά οφείλονται στη δράση του μεγάλου υποθαλάσσιου ρήγματος του Μούρτζεφλου, με διεύθυνση ΒΑ-ΝΔ.

Το τόμπολο αποτελεί μια δομή παράκτιας απόθεσης με τα κύρια υλικά σύνθεσής του να αποτελούν άμμοι και αποστρογγυλεμένα βότσαλα (κροκάλες). Η δημιουργία ενός τόμπολου οφείλεται στην δράση των θαλάσσιων κυμάτων και την μείωση της μεταφορικής τους ικανότητας, με αποτέλεσμα την απόθεση υλικού, την πλήρωση του βυθού με λεπτόκοκκα υλικά και την άνοδό του από την επιφάνεια της θάλασσας.

Άλλες Εκθέσεις

Έκθεση
Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου
Έκθεση
Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου